Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant toolbox - assumed 'toolbox' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/cookbook/toolbox.php on line 68

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant FONTSIZER_VERSION - assumed 'FONTSIZER_VERSION' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pub/skins/triad/fontsizer.php on line 19

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php:975) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 1220
CCL - Alb - Introduction and Taster

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Alb

Libri: Introduction and Taster

HYRJE

Qėllimi i kėtij libri

Ky libėr doli nė dritė nga pėrvoja e shumė viteve tė dhėnies sė mėsimit pėr historinė e kishės. Unė kam arritur nė pėrfundimin se njė nga vėshtirėsitė kryesore pėr studentėt fillestarė nė kėtė fushė ėshtė mungesa e njė vizioni tė pėrgjithshėm tė historisė sė kishės. Shumė veta nuk e dinė nėse kryqėzatat ndodhėn pėrpara reformimit ose pas tij. Si rrjedhim, ndėrsa fillojnė njė kurs pėr historinė e kishės, ata ndihen sikur po hyjnė nė njė shpellė tė errėt qė tė ēon edhe mė thellė nė njė vend tė panjohur, duke mos pasur idenė mė tė vogėl se ē’mund tė ketė pas kthesės tjetėr. Nė rrethana tė tilla, studentėt hasin vėshtirėsi pėr tė dalluar atė qė ėshtė thelbėsore dhe atė qė ėshtė dytėsore, me rezultatin mjeran qė disa kalojnė orė tė tėra pėr tė mėsuar pėrmendėsh ēikėrrima dhe nuk e kapin kurrė vizionin e pėrgjithshėm tė asaj qė po ndodhte nė njė kohė tė caktuar, ose se si u ndikua historia e mėvonshme e kishės nga kjo ngjarje. Ky libėr ėshtė njė pėrpjekje pėr t’iu pėrgjigjur kėsaj nevoje. Ai nuk aspiron tė jetė njė tekst shkollor tradicional pėr kėtė fushė, meqenėse i mungojnė hollėsitė dhe ngjyrimi. Pėrkundrazi, shpresohet qė tė jetė njė hartė, ose njė pamje e pėrgjithshme, nė mėnyrė qė njė student, i cili po bėn udhėtimin e parė nėpėr histori, tė mos ketė pse ta bėjė atė pa njė udhėzues ose busull. Nėse dikush ka frikė se po humbet rrugėn e ka shumė tė vėshtirė qė tė kėnaqet me peizazhin. Dhe, meqenėse unė jam i dashuruar pas kėsaj fushe, do tė dėshiroja shumė qė t’ua bėja tė mundur lexuesve dhe studentėve tė mi shijimin e peizazhit! Nga ana tjetėr, njė histori e shkurtuar ėshtė si njė skelet pa mish: megjithėse mund tė na japė njė ide tė strukturės bazė tė trupit, na tregon fare pak pėr atė se si ishte njeriu nė tė vėrtetė nė jetė. Si rrjedhim, i nxis lexuesit e mi qė ta pėrdorin kėtė libėr jo si njė mėnyrė pėr tė ditur pėrvijimet e historisė sė kishės pa e studiuar faktikisht kėtė histori, por, pėrkundrazi, ta pėrdorin si njė hartė, nė mėnyrė qė tė hyjnė me tė vėrtetė nė studimin magjepsės tė kėsaj historie, e cila nuk ėshtė veēse jeta, zhgėnjimet dhe shpresat e atyre qė ecėn pėrpara nesh nė rrugėn e besimit. Duke i shfrytėzuar me seriozitet sugjerimet pėr lexim tė mėtejshėm si njė ēelės kryesor pėr studim mė tė hollėsishėm tė temave tė cilat kėtu preken paksa, pėrpjekjet e lexuesit do tė shpėrblehen me bollėk.

Kisha e hershme

Nga fillimet e krishterimit derisa Kostandini i dha fund persekutimit (Dekreti i Milanos, nė vitin 313)

Kjo ishte njė periudhė formuese qė pėrcaktoi tonin e tė gjithė historisė sė kishės, sepse edhe sot ne jetojmė nėn ndikimin e disa prej vendimeve qė u morėn nė atė kohė. Krishterimi lindi nė njė botė qė i kishte tashmė fetė, kulturat dhe strukturat e veta politike dhe shoqėrore. Nė mėnyrė qė tė kuptojmė historinė e krishterimit, duhet qė tė kemi, gjithashtu, njėfarė njohurie tė kontekstit nė tė cilin u shfaq, sepse ai pati shumė ndikim nė modelimin e jetės dhe tė doktrinės sė krishterė. Konteksti mė i afėrt i kishės sė parė ishte judaizmi - fillimisht, judaizmi i Palestinės dhe pastaj ajo formė e judaizmit qė ekzistonte jashtė Tokės sė Shenjtė. Judaizmi i Palestinės kishte evoluar qė nga shkrimi i librave tė fundit tė asaj qė sot e quajmė Dhiata e Vjetėr. Mė shumė se treqind vjet para Krishtit, Aleksandri i Madh ndėrtoi njė perandori tė madhe qė pėrfshinte tė gjitha territoret nga Greqia deri nė Egjipt, dhe nė lindje shtrihej deri nė vetė kufijtė e Indisė. Pra, Palestina ishte pjesė e asaj perandorie. Njė nga pasojat e pushtimeve tė Aleksandrit ishte “helenizimi”, domethėnė, kombinimi i kulturės greke, e sjellė nga Aleksandri dhe pasuesit e tij, me kulturat antike qė kishin ekzistuar shumė kohė mė parė nė ēdo vend tė pushtuar prej tij. Me vdekjen e Aleksandrit, disa nga ata qė erdhėn nė fron pas tij ruajtėn kontrollin mbi Sirinė dhe Palestinėn. Tė udhėhequr nga makabenjtė, judenjtė ngritėn krye dhe arritėn qė tė fitonin pavarėsinė pėr njė periudhė tė shkurtėr, derisa romakėt i pushtuan nė vitin 63 p. K. Si rrjedhim, kur lindi Jezusi, Palestina ishte pjesė e Perandorisė Romake. Judaizmi nė Palestinė nuk ishte homogjen. Brenda tij kishte parti dhe grupe fetare tė ndryshme. Mė kryesorėt midis tyre ishin...

...pėrdorimi i greqishtes, gjuha mė e pėrdorur nė botėn helenike, qė preferohet mė shumė se hebraishtja ose aramaishtja - gjuha e pėrdorur zakonisht nga ajo pjesė e diasporės qė u pėrhap drejt lindjes nga ana e Babilonisė. Si rrjedhim, Dhiata e Vjetėr u pėrkthye nė greqisht nė diasporėn e Egjiptit. Ky pėrkthim i njohur si Tė Shtatėdhjetėt, ishte Bibla qė pėrdorėn pėr njė kohė shumė tė gjatė tė krishterėt greqishtfolės. Nė Egjipt jetoi dhe zhvilloi veprimtarinė e tij edhe filozofi helenist hebre, Filoja i Aleksandrisė, i cili u pėrpoq tė kombinonte filozofinė greke me judaizmin dhe, si rrjedhojė, ishte pararendėsi i shumė teologėve tė krishterė qė ndoqėn tė njėjtėn rrugė pėr sa i pėrket besimit tė tyre tė krishterė. Gjithsesi, qė nė fillimet e saj, kisha e krishterė filloi tė pėrparonte pėrtej kufijve tė judaizmit, deri nė atė pikė saqė shpejt u bė kryesisht johebraike. Qė tė kuptohet ky proces, ėshtė e nevojshme tė dihet diēka nė lidhje me atmosferėn politike dhe kulturore tė atyre kohėve. Politikisht, i tėrė pellgu i Mesdheut ishte pjesė e Perandorisė Romake, e cila e kishte bashkuar kėtė rajon nėn sundimin e vet. Nė njėfarė mėnyre, bashkimi politik kontribuoi nė pėrhapjen e krishterimit. Por uniteti bazohej nė njė qėndrim sinkretik ndaj fesė, nė tė cilin pėrzierja e traditave tė ndryshme fetare u bė shpejt njė nga rreziqet mė tė mėdha pėr krishterimin e sapolindur. Pėrveē kėsaj, pjesė e mbėshtetjes sė unitetit politik ishte adhurimi i perandorit, gjė qė u bė shkak pėr persekutimin e tė krishterėve...

Perandoria e krishterė

Nga Dekreti i Milanos (313) te rėnia e perandorit tė fundit romak nė perėndim (476)

Me “kthimin nė besim” tė perandorit Kostandin, gjėrat ndryshuan nė mėnyrė radikale. Kisha e persekutuar u bė nė fillim kisha qė tolerohej dhe, pėrfundimisht, feja zyrtare e Perandorisė Romake. Pėr pasojė, kisha, e cila deri atėherė pėrbėhej kryesisht nga njerėz tė shtresave mė tė ulėta tė shoqėrisė, pėrparoi edhe nė radhėt e aristokracisė. “Kthimi nė besim” i Kostandinit ishte njė proces i gjatė qė shkonte paralel me rrugėn qė mori ai, pėrfundimisht, drejt pushtetit absolut mbi tė gjithė perandorinė. Me anė tė njė serie luftėrash dhe manovrash politike, Kostandini mposhti ēdo rival dhe e zgjeroi pushtetin e vet derisa u bė zoti i perandorisė. Megjithėse qė nė fillim duket sikur i ka favorizuar tė krishterėt, ai u pagėzua vetėm kur ishte duke vdekur, dhe mbajti titullin e Kryepriftit tė fesė tradicionale pagane, i cili ishte njė nga rolet e tij si perandor. Edhe pse nė kohėn qė vdiq Kostandini krishterimi nuk ishte bėrė ende feja zyrtare e perandorisė (nuk do tė bėhej deri nga fundi i shekullit tė katėrt), politikat e tij dhe tė pasardhėsve tė tij e lanė gjurmėn e tyre nė jetėn fetare tė Perandorisė Romake. Kisha, deri atėherė e persekutuar, tashmė filloi tė gėzonte njė prestigj dhe pushtet gjithnjė nė rritje. Si rrjedhim, shumė veta nxitonin qė tė bashkoheshin me krishterimin. Midis tyre kishte edhe anėtarė tė aristokracisė qė, deri pak kohė mė parė, kishin menduar se besimi i krishterė ishte shumė mė i pėrshtatshėm pėr injorantėt dhe tė varfrit.

Kthimi nė besim i Kostandinit e la gjurmėn e tij edhe nė adhurimin e krishterė. Nė vendin ku mė parė shtrihej qyteti i lashtė i Bizantit, Kostandini ndėrtoi Kostandinopojėn (Constantinopolis, Qyteti i Kostandinit), ku u ngritėn disa kisha me mbėshtetjen e tij dhe tė pasardhėsve tė tij. Nė Palestinė dhe kudo, Kostandini, e ėma dhe pastaj pasardhėsit e tij bėnė tė njėjtėn gjė. Rezultati i gjithė kėsaj ishte qė adhurimi i krishterė u bė edhe mė formal (zyrtar), duke imituar pjesėrisht zakonet e oborrit mbretėror. Gjithashtu filloi tė zhvillohej njė arkitekturė tipike e krishterė, shprehja mė e pėrhapur e sė cilės ishte lloji i kishės i njohur si “bazilika”. Ndryshimi nuk ishte i lehtė dhe tė krishterėt reaguan nė shumė mėnyra tė ndryshme. Disa ishin kaq mirėnjohės pėr situatėn e re saqė ishte e vėshtirė pėr ta tė mbanin njė qėndrim kritik ndaj qeverisė dhe shoqėrisė.

Ndoshta ky ishte qėndrimi i mbajtur kryesisht nga masa e gjerė e tė krishterėve, megjithėse shumė pak materiale tė shkruara qė e shprehin kėtė i kanė shpėtuar zhdukjes. Eksponenti kryesor i kėtij qėndrimi ishte Euzebiusi i Ēezaresė. Euzebiusi i kishte pėrjetuar vetė periudhat e persekutimit dhe, si rrjedhim, qėndrimi i ri i qeverisė iu duk njė mrekulli. Vepra e tij mė e famshme dhe mė me shumė ndikim, Church History (Historia e kishės), tė jep pėrshtypjen se, qė nga fillimi, Perėndia po pėrgatiste rrugėn pėr bashkimin e kishės me perandorinė. Pėr Euzebiusin, Kostandini, i cili kishte bėrė kėtė vepėr madhėshtore, ishte “Davidi i ri”. Falė ndikimit tė Euzebiusit edhe sot e kėsaj dite shumė veta besojnė se persekutimet ndodhėn pėr shkak tė njė keqkuptimi tė madh tė kishės dhe besimit tė saj nga ana e perandorisė, ose tė natyrės sė ligė tė disa perandorėve tė kėqij.

Disa tė tjerė u larguan nė shkretėtirė ose nė vende tė veēuara dhe pėrqafuan jetėn e murgėrisė. Megjithėse origjina e murgėrisė daton shumė kohė pėrpara Kostandinit, kushtet e reja i detyruan shumė veta qė tė ndiqnin idealin e murgėrisė. Tani qė shprehja heroike e besimit si martirė nuk ishte mė e mundur, njė pjesė e madhe pėrqafuan shprehjen tjetėr alternative tė heroizmit, atė tė asketizmit, domethėnė, ia kushtuan veten njė jete tė kufizuar dhe meditimi. Vendet mė tė preferuara tė vendosjes sė murgjve ishin shkretėtira e Egjiptit dhe zona tė tjera tė ngjashme. Vendi ku Pali dhe Antoni jetuan ishte nė Egjipt - dy oshėnarė tė cilėve u ėshtė dhėnė merita, nga autorė tė ndryshėm tė hershėm, tė tė qenit themelues tė murgėrisė...

Mesjeta e hershme

Nga rėnia e Romul Augustit (476) deri te Ndarja e Madhe midis lindjes dhe perėndimit (1054)

Meqenėse Perandoria Romake ishte ndarė mė parė nė dy rajone kryesore (perandoria e perėndimit, ku flitej latinisht, dhe ajo e lindjes, ku flitej greqisht), pushtimet e “barbarėve” nuk ndikuan njėsoj nė tė gjithė perandorinė e krishterė. Ato patėn njė ndikim shumė mė tė madh nė kishėn latinfolėse tė perėndimit sesa nė pjesėn lindore greqishtfolėse tė krishterimit. Perėndimi latin (aty ku sot janė Spanja, Franca, Italia etj.) po kalonte njė periudhė kaotike. Perandoria pushoi sė ekzistuari dhe, nė vend tė saj, dolėn njė numėr mbretėrish barbare. Rėnia e Perandorisė Romake erdhi si pasojė e shumė shkaqeve, si tė jashtme ashtu edhe tė brendshme. Ishte e qartė qė, gjatė shekujve tė katėrt dhe tė pestė, presioni nga popujt gjermanė qė jetonin pėrtej Danubit dhe Rinit, dhe qė quheshin “barbarė” prej romakėve, sa vinte e rritej. Disa prej tyre e ēanė rrugėn drejt perandorisė me forcėn e armėve, ndėrsa tė tjerėt u ftuan si aleatė ose si kolonė. Si rezultat, nga fundi i shekullit tė pestė, si ata tė cilėt po e pushtonin perandorinė edhe ata qė po e mbronin kundėr pushtuesve ishin kryesisht me origjinė gjermane. Njė pjesė e fiseve gjermanike qė lėvizėn drejt perandorisė, me kalimin e kohės, u vendosėn nė njė rajon tė caktuar tė perandorisė, dhe atje themeluan mbretėri tė cilat...


Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457
Fun Stuff & Recent Changes

The Center for Christian Leadership exists to serve the evangelical church of Albania. Have you used our library? Have you attended a conference recently? Have you read a book we've published? Do you know a leader who could benefit from some training? Have you made use of the information on our web-page? (Oh, that's what you're doing now!) In all these ways and many others we are here to serve you!

Font Options