Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant toolbox - assumed 'toolbox' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/cookbook/toolbox.php on line 68

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant FONTSIZER_VERSION - assumed 'FONTSIZER_VERSION' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pub/skins/triad/fontsizer.php on line 19

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php:975) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 1220
CCL - Alb - Hyrje / Introduction

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Alb

Hyrje

Koha e pėrsosur e Perėndisė

Meqenėse Perėndia i Biblės ėshtė Zoti Sovran i historisė, nuk habitemi tė mėsojmė qė ai kishte rregulluar ngjarjet nė mėnyrė qė Ungjilli i krishterė tė fillonte tė predikohej pikėrisht nė atė kohė kur situata ishte mė e favorshme pėr pranimin dhe pėrhapjen e tij (Galatasit 4:4). Kjo vlen nga ēdo kėndvėshtrim – qoftė ai politik, kulturor, fetar apo moral.

Nga ana politike, bota e civilizuar ishte bashkuar nėn sundimin romak, si njė perandori e pėrbėrė prej 36 provincash, qė shtrihej nga Britania jugore deri nė Armeni. Njė pushtet i fuqishėm i centralizuar nė Romė kishte eliminuar tė gjitha pengesat kombėtare. Paqja universale, Pax Romana, mbretėronte gati pa shkėputje deri nė fund tė shek. II. Njė rrjet i mrekullueshėm rrugėsh tėrėsisht tė drejta shtrihej nga Forumi romak deri nė kufijtė mė tė skajshėm tė Perandorisė. (Vetėm nė Britani ishin rrugė me gjatėsi totale prej 8000 kilometrash.) Pushteti romak gjithashtu e kishte spastruar Mesdheun nga piratėt. Kjo do tė thoshte qė udhėtimi tokėsor si dhe ai detar ishte i sigurt dhe i besueshėm, dhe tė krishterėt e shfrytėzuan shpejt kėtė mundėsi pėr ta ēuar Ungjillin nė shumė pjesė tė Perandorisė.

Pastaj ishte ai unitet kulturor i cili rezultonte nga pėrdorimi i gjuhės greke e cila ishte pėrhapur gjerėsisht nga ushtritė fitimtare tė Aleksandrit tė Madh. Ky pėrbėnte haptazi njė avantazh tė pallogaritshėm pėr predikuesit e krishterė, tė cilėt mund tė rrinin tė sigurt se do tė kuptoheshin pothuajse kudo qė tė shkonin. Ėshtė interesante qė judenjtė nė Jeruzalem dukej qartė se prisnin qė Pali do t’u drejtohej nė greqisht, jo hebraisht (Veprat 21:40-22:2). Dhe midis judenjve tė Diasporės pėrdorej zakonisht Septuaginti, pėrkthimi grek i Dhiatės sė Vjetėr.

Nga ana fetare, ishte kjo Diasporė qė pėrbėnte njė ‘pararojė’ pėr Ungjillin. Ėshtė llogaritur qė ishin gati pesė milionė judenj tė pėrhapur shumė gjerėsisht brenda kufijve tė Perandorisė Romake me popullsinė e saj prej afro 70 milionė njerėzish. ‘Deri sot’, thotė gjeografi Strabo, ‘njė popullsi judeje ka hyrė nė ēdo qytet, dhe nuk ėshtė e lehtė tė gjesh njė vend nė botėn e banueshme qė nuk e ka pranuar kėtė racė dhe nuk ėshtė zotėruar prej saj.’

Kudo qė shkuan, judenjtė vendosėn, natyrisht, sinagogat e tyre. Dhe pikėrisht kėto qendra tė fesė sė zbuluar tėrhoqėn tė ashtuquajturit ‘Perėndi-druajtės’. Kėta ishin njerėz qė po kėrkonin realitetin shpirtėror dhe njė rrugėdalje nga rituali i zbrazėt i kulteve pagane, tė mos pėrmendim imoralitetin e tyre flagrant. (Na kujtohet tempulli i Afėrditės nė Korint me afro 1000 priftėresha-prostitutat e tempullit.)

Sinagogat u bėnė qendra tė gatshme predikimi ku judenjtė dhe jojudenjtė qė kishin frikė nga Perėndia mund tė dėgjonin predikimin e krishterė nga Apostujt dhe tė tjerėt. Dhe ata tė cilėt ishin kthyer nė judaizėm pranuan nė mėnyrė mė tė gatshme Ungjillin e ri tė shpresės, siē e shohim nė rastin e Filipisė dhe tė Thesalonikut (Veprat 16:14; 17:4). Ata kishin gjetur Mesinė e Dhiatės sė Vjetėr – ose mė mirė, ishin gjetur prej tij.

Nga ana morale, bota klasike ishte fundosur nė nivelin mė tė poshtėr qė paraqitet nė pasazhe tė tilla si gjysma e dytė e kapitullit tė parė tė Romakėve. ‘Ēdo gjė ėshtė plot me paudhėsi dhe vese,’ shkruan Seneka. ‘Pėrditė rritet lakmia e mėkatit; pėrditė pakėsohet ndjenja e turpit. Duke flakur ēdo vlerėsim tė asaj qė ėshtė e mirė dhe e ndershme, kėnaqėsia tėrbohet e pafrenuar.’ Luciani e shihte Romėn si kulmin shembullor tė ēdo lloji lakmie parash, salltaneti, lajkash, hedonizmi, grykėsie, dėfrimesh, shthurjesh, magjie dhe gėnjeshtrash. G. P. Fisher shkruan pėr ‘njė shthurje qė ndoshta nuk ka patur asnjė paralel, as pėrpara as mė vonė, nė kronikat e racės sonė.’ Prandaj Gibbon ėshtė plotėsisht i justifikuar kur pohon se ‘Shoqėria ishte njė kaos i kalbur dhe i paqėllimtė sensualiteti.’

Siē do tė shohim, ekzistonte njė mani pėr kėnaqėsitė, me njė kėrkesė tėmadhe pėr dramat e turpshme dhe ndeshjet sadiste tė gladiatorėve. Tertulliani shkroi pėr ‘cirkun qė tė ēmend, arenėn e etur pėr gjak, si dhe teatrin e shthurur.’ Nė kėtė skenė shpėrtheu etika e krishterė e pakrahasueshme, e cila tregohej nė jetė tė transformuara nga fuqia mrekulli-bėrėse e Perėndisė. Shumė shpjeguan kthimin e tyre nė besim duke iu referuar faktit qė kishin parė veprimin e njė faktori tė tillė, jetėndryshuese. Kėtė ndryshim tė mrekullueshėm e shpreh shumė bukur Justin Martiri nė Mbrojtjen e tij tė Parė tė besimit: ‘Ne qė dikur kėnaqeshim me imoralitetin, sot luftojmė pėr pastėrtinė. Ne qė dikur pėrdornim artet magjike ia kemi pėrkushtuar veten Perėndisė tė mirė dhe tė pėrjetshėm. Ne qė donim tė fitonim sa mė shumė pasuri mė shumė se ēdo gjė tjetėr, sot sjellim pronat tona nė njė fond tė pėrbashkėt, dhe i japim ēdo njeriu qė ka nevojė. Ne qė urrenim dhe shkatėrronim njėri-tjetrin dhe pėr shkak tė zakoneve tė tyre tė ndryshme nuk do tė prisnim nė shtėpitė tona njerėz tė njė fisi tjetėr, sot pasi ka ardhur Krishti jetojmė afėr tyre. Ne lutemi pėr armiqtė tanė, pėrpiqemi tė bindim ata qė na urrejnė padrejtėsisht, tė jetojnė nė pėrputhje me porositė e bukura tė Krishtit, me qėllim qė tė bėhen bashkėpjesėmarrės me ne tė sė njėjtės shpresė tė gėzueshme nga Perėndia, Sunduesi i tė gjithėve.’

Kisha dhe shoqėria

Ėshtė e vėshtirė pėr ata qė jetojnė nė shoqėrinė tonė moderne jofetare tė pėrfytyrojnė botėn nė tė cilėn u desh tė jetonin tė krishterėt e hershėm. Bota e tyre ishte e mbushur gjer nė grykė me paganizmin dhe atje takoheshin me aludime pagane nė ēdo hap. Kjo vlente qė nga ēėshtjet e shtetit deri nė banalitetet e jetės sė pėrditshme. Senati romak mblidhej gjithmonė nė njė vend tė shenjtėruar ndaj ndonjė hyjnie pagane dhe fillonte punimet e tij vetėm pasi ēdo Senator tė kishte ofruar rregullisht verė mbi altar. Flijimet solemne kushtuar perėndive shėnonin ardhjen e paqes ose tė luftės. Lojėrat publike dhe spektaklet festoheshin nė nder tė ndonjė perėndie apo njė tjetre.

Nė shtėpi gjendeshin figura pagane nėpėr mobilje, stoli, enė, rroba etj. Pragu i derės mbrohej nga penates, perėnditė stėrgjyshore tė famijes. Ndonėse kjo mund tė na duket e ēuditshme, ishte njė perėndi e vatrės dhe njė tjetėr e derės – madje edhe njė perėndeshė e menteshave! Lindjet, martesat dhe vdekjet – secila mburrte hyjninė e vet ‘mbikqyrėse’. Edhe kėtu ne hasemi me kėtė shumėllojshmėri tė jashtėzakonshme perėndish dhe perėndeshash. Ndėrsa njėra mbikėqyrte lindjen e njė fėmije, njė tjetėr merrte pėrsipėr ushqimin dhe pėrkujdesjen e tij. Ndihma e njė tė trete kėrkohej ditėn e nėntė, kur fėmijės i vihej emri. Njė perėndeshė mbikėqyrte kohėn kur fėmijės i pritej gjiri; njė tjetėr e mėsonte tė ecte. Njė ndarje e mėtejshme e punėve do tė thoshte qė ndėrsa njėra perėndi ishte pėrgjegjėse nė stadin e belbėzimit tė fjalėve tė para, njė tjetėr e vazhdonte punėn kur vinte radha e tė folurit tamam.

Udhėtimi tokėsor dhe detar vinte nėn kujdesin e hyjnisė pėrkatėse. Ushtarėt, tregtarėt, tė pafėmijėt, tė verbėrit – qė tė gjithė morėn diēka tė pėrshtatshme. Lista ėshtė e pafundme – gjė qė bėri qė Tertulliani tė tallej, ‘Madje edhe shtėpitė publike, restorantet dhe burgjet kanė perėnditė etyre!’ Nė ditė feste, kurora lulesh dhe degė dafinash nė dyer ishin tė ngarkuara plot me aludime pagane. Madje edhe njė e teshtitur tė sillte reagimin ‘Jupiteri ju bekoftė!’

Pikėrisht kundėr kėtij lloji sfondi, kisha e hershme synoi tė zbulonte se ē’tha Zoti ynė kur ai tha qė ndonėse tė krishterėt ishin ‘nė botė’ ata nuk ishin ‘tė botės’. Duke u pėrpjekur tė ruajė kėtė ekuilibėr delikat, kisha shpesh ėshtė lėkundur vrullshėm nga njėri ekstrem nė tjetrin – nga ekstremi i manasticizmit dhe ekskluzivitetit nga njėra anė nė ekstremin e ‘kristianizmit tė pafe’ nė anėn tjetėr.

Si u pėrball kisha e hershme me kėtė dilemė? Ajo e bėri kėtė duke pohuar qė, ndėrsa ajo duhej medoemos tė shmangte praktika tė mėkatshme (si aborti dhe spektakli gladiatorial), prapė ajo duhej tė luante rolin e saj nė jetėn publike. Tertulliani (afro 160-230) tregoi shtrirjen e impenjimit tė krishterė: ‘Ne jetojmė nė botė bashkė me ju. Nuk braktisim as sheshin… as banjat publike (vaskat)… as punishten, as bujtinė, as tregun, as ndonjė vend tjetėr tregtie. Ne lundrojmė bashkė me ju, luftojmė bashkė me ju, bėjmė bujqėsi bashkė me ju…. Nuk shkojmė te festat tuaja por mbėshtesim industritė tuaja si padronė. Nuk i blejmė kurorat prej dafine por blejmė lule. Nuk blejmė temjan pėr tempujt por e blejmė pėr varrosje. Nuk u kontribuojmė tempujve por japim mė shumė lėmosha sesa ju. Ne pėrmirėsojmė biznesin meqė nuk mashtrojmė.’

Siē nėnkuptoi Tertulliani, ekzistonin kufij tė caktuar ndaj pjesėmarrjes sė tė krishterit nė jetėn publike, edhe pse skrupuj tė tillė mund tė dukeshin shumė anti-shoqėrorė pėr bashkėkohėsit e tij paganė. Ndonėse njė i krishterė mund tė ishte gdhendės (skulptor), ai do t’i shmangej bėries sė idhujve. Nuk i praronte idhujt, ndonėse praronte me pėrkushtim objekte tė tjera arti. Ai lustronte shumicėn e artikujve, por jo thikat flijimore. Mund tė punonte me kocka, por sigurisht nuk do tė priste bileta prej kocke pėr arenėn. Mėsimdhėnia ishte njė problem, pėr shkak tė nevojės pėr tė mėsuar mitet klasike. Puna nė spitale ngriti rrezikun e tė paturit pėr padron Eskulapin. Politika dukej se ngrinte pengesa tė pakapėrcyeshme. Njė i krishterė mund tė ishte nėpunės shtetėror – nė rast se mund t’i shmangej ndotjes sė idhujtarisė dhe nevojės pėr tė marrė jetė. Sigurisht nuk mund tė ishte as aktor, as gladiator, as ngarės qerresh, as magjistar, as astrolog as xhongler. Anėtarėsia nė kishė i refuzohej automatikisht atyre qė ishin imoralė nė mėnyrė flagrante, si p.sh. prostitutat dhe ata qė i shfrytėzonin.

Ishte pikėrisht kjo skrupulltėsi qė solli mbi kokėn e kishės sė hershme akuzėn e papėrgjegjėsisė shoqėrore. Taciti i akuzoi tė krishterėt se ‘urrenin racėn njerėzore’. Celsi, nė njė satirė therėse, sugjeroi se, sikur tė gjithė do tė silleshin si tė krishterėt, perandoria do tė pushtohej nga barbarėt.

Si pėrgjigje ndaj kėtyre sulmeve tė shkujdesura mjafton tė hedhėsh njė shikim tė shkurtėr tek historia e kishės sė hershme. Ndėrgjegjja e saj shoqėrore dukej tashmė nė Librin e Veprave, ku pasuritė shiteshin pėr tė ndihmuar nevojtarėt, dhjakėt caktoheshin pėr t’u marrė me problemet materiale, dhe kontributet bėheshin pėr tė varfėrit.

Kėtė tendencė e konfirmoi historia e mėvonshme. Justini (afro 100-165) shkroi: ‘Ne tė cilėt dikur kėnaqeshim me mjete pėr tė rritur pasurinė dhe pronėn tonė, sot sjellim ēdo gjė nė njė fond tė pėrbashkėt dhe e ndajmė me ēdo njeri qė ka nevojė.’ Aristidi shtoi: ‘Kush ka, i jep atij qė nuk ka, pa koprraci, dhe kur shohin njė tė huaj e sjellin nė banesat e tyre dhe gėzohen pėr tė si pėr njė vėlla tė vėrtetė.’ Tertulliani, ai debatues bindės, shkoi mė tutje dhe argumentin e tij pėr besimin e ēoi nė kampin e armikut: ‘Bamirėsia jonė shpėrndan mė shumė nėpėr rrugė sesa feja juaj nė tė gjithė tempujt.’ Paganėt i akuzoi hapur se jepnin vetėm sendet e kota tė cilat nuk i pėrdornin mė.

Kisha e hershme vendosi fonde pėr tė plotėsuar disa lloje nevojash. Vejushat pėrkraheshin – 3000 vetėm nga Kisha e Antiokut nė kohėn e Gojėartit (347-407). Robėrit shpengoheshin. Pėr kėtė qėllim Kisha e Kartagjenės dha dikur $1500. Ambrosi (afro 339-397) shpengoi tė burgosurit prej Gotėve me para tė fituara nga shitja e enėve tė kishave. ‘Mė mirė tė veshim tempujt e gjallė tė Krishtit sesa tė zbukurojmė tempujt prej guri’ ka qenė komenti me vend i Jeromit. Kėtė shembull e ndoqi Akaci, peshkopi i Amidės. ‘Zoti nuk ka nevojė pėr pjatat dhe enėt,’ vuri re ai, ndėrsa shiste thesaret e Kishės pėr tė shpenguar robėrit. Pėrveē kėsaj, jetimėt u shpėtuan nga varfėria e skajshme dhe nga duart rrėmbyese tė njerėzve tė paskrupullt; kujdesej pėr familjet e martirėve; dhe bujtinat drejtoheshin pėr tė mirėn e udhėtarėve. Disa shkrimtarė paganė pranuan hapur faktin e filantropisė kristiane. Ata u habitėn nga kontrasti me teorinė dhe praktikėn e vet. Platoni u kishte mėsuar se ishte diēka e shkėlqyer nga ana morale t’i lejosh tė varfėrit tė vdesin, meqė kjo u shkurton mjerimin! Luciani, nė njė vepėr tė hapur satirike, u habit me tė vėrtetė nga meraku i tė krishterėve pėr tė tjerėt. ‘Ėshtė e pabesueshme,’ shkroi ai, ‘tė shohėsh zellin me tė cilin njerėzit e asaj feje ndihmojnė njėri-tjetrin nė mungesat e tyre. Ata nuk kursejnė asgjė.’ Ai vuri re ‘pėrkushtimin dhe kujdesin e tyre tė palodhur’ ndėrsa vizitonin ndonjė tė burgosur duke i sjellė ushqim.

Puna mjekėsore ishte njė fushė tjetėr e shqetėsimit shoqėror nga ana e tė krishterėve. Tregimi klasik pėr kėtė ka tė bėjė me angazhimin joegoist tė tė krishterėve ndaj viktimave tė epidemisė sė Aleksandrisė nė shek. III. Duke mos e vėnė re fare rrezikun, ata u kujdesėn pėr tė sėmurėt nė emėr tė Krishtit. Duke trajtuar pa frikė tė vdekurit dhe ata qė po vdisnin, ata vetė u infektuan me murtajėn e frikshme. Duke punuar me ‘pėrshpirtshmėri tė madhe dhe besim tė fortė’, ata u dorėzuan mė nė fund dhe kėshtu ‘u larguan nga kjo jetė, tė qetė e tė lumtur.’ E gjithė kjo kontrastohej dallueshėm me egoizmin dhe panikun e jobesimtarėve, tė cilėt pashpirtmėrisht braktisėn mė tė afėrmit dhe mė tė dashurit e tyre nė pėrpjekjen e kotė pėr tė mos u infektuar vetė.

Politika

Pėr sa i pėrkiste politikės, tė krishterėt e hershėm nė pėrgjithėsi, qėndrimin e tyre ndaj shtetit e mėsuan nga pasazhe tė tilla si Romakėt 13:1-5. Pushtetet ekzistuese ishin caktuar nga Perėndia dhe pėr kėtė arsye ata duhet t’u bindeshin. Shkrimtarėt lindorė e vlerėsonin shtetin dhe kishėn si bashkė-agjentė nėn Perėndinė pėr shpėtimin e njeriut. Shteti ishte ‘pushteti pėrmbajtės’ i 2 Thesalonikasve 2, pra vegla e Perėndisė pėr kufizimin e mėkatit. ‘Meqenėse njeriu,’ shkroi Ireneu (afro 140-202), ‘duke u larguar nga Perėndia, arriti njė shkallė kaq tė lartė furie sa ta vlerėsonte vėllanė e vet si armik dhe tė merrej pa frikė me gjithfarė sjelljesh tė paqeta, Perėndia imponoi mbi njeriun frikėn e njeriut.’ Perandoria romake plotėsoi misionin e saj hyjnor duke spastruar Mesdheun nga piratėt si dhe tokėn nga banditėt, duke lehtėsuar kėshtu detyrėn e ungjillizimit qė kishte kisha.

Kjo nuk do tė thoshte qė tė krishterėt hynin me dėshirė nė politikė. Origeni (184-253), ndėrsa pranonte qė shteti i shėrbente qėllimit tė Perėndisė, besonte qė ai ishte caktuar pėr jo-kristianėt. Fakti qė ai pėrdorte forcėn nė vend tė dashurisė, e shėnonte si nėnkristian. (E krahasoi me njė grup punėtorėsh kriminelė tė lidhur me zinxhirė, i cili bėn njė punė tė mirė edhe pse pėrbėhet nga kriminelėt!) Asnjė tė krishteri nuk do t’i shkonte ndėrmend tė pranonte njė pozitė politike. Ai ishte i thirrur pėr shėrbimin mė tė lartė tė lutjes. Edhe Tertulliani ra dakord qė ‘pėr tė krishterėt nuk ka asgjė mė tė huaj sesa politika.’ Megjithatė ai insistoi qė tė krishterėt ishin qytetarė besnikė.

Problemet u shkaktuan nga pretendimi i perandorit ndaj statusit hyjnor. Ēdo perandor qė kishte bėrė njė pretendim tė tillė – kėtu na kujtohet Diokletiani – me vetė kėtė akt e kishte shpallur veten ‘njeriu i mėkatit’ i 2 Thesalonikasve 2, neveria e shkatėrrimit, antikrishti. Nėnshtetasit besnikė tė krishterė duhet tė hiqnin vijėn ndarėse tek blasfemia e tillė flagrante. I bindeshin me gėzim asaj qeverie e cila pėrmbante tė keqen; kurse atij perandori i cili pretendonte pėr nderimet hyjnore do t’i rezistonin deri nė vdekje.

Po njė qeveri persekutuese? Kjo ngriti nė mėnyrė tė mprehtė problemin e bindjes. Kur Roma jokishtare persekutonte, dyshohej se ajo dukej si Prostituta e Zbulesės, e dehur me gjakun e shenjtorėve. Nė raste tė tilla, tė krishterėt mbėshteteshin zakonisht tek Veprat 5:29. Ishte mė mirė t’i bindeshe Perėndisė sesa njerėzve. Megjithatė kjo nuk do tė thoshte qė i krishteri kishte tė drejtė tė revoltohej. Perėndia do tė lante hesapet me qeveritė kokėforta. Hipoliti (afro 170-235) e vlerėsoi kryengritjen bashkė me kurvėrimin dhe astrologjinė – aktivitete kėto tė cilat tė pėrjashtonin nga pagėzimi. Sidoqoftė jobesimtarėve u kėrkohej tė vepronin, dhe kur Gotėt pushtuan perandorinė gjatė persekutimit nga ana e perandorit Dek, Komodiani shkroi menjėherė njė poemė pėr t’i mirėpritur.

Pacifizmi ............

Return to Hyrje / Introduction


Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457
Fun Stuff & Recent Changes

The Center for Christian Leadership exists to serve the evangelical church of Albania. Have you used our library? Have you attended a conference recently? Have you read a book we've published? Do you know a leader who could benefit from some training? Have you made use of the information on our web-page? (Oh, that's what you're doing now!) In all these ways and many others we are here to serve you!

Font Options