Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant toolbox - assumed 'toolbox' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/cookbook/toolbox.php on line 68

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 975

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Use of undefined constant FONTSIZER_VERSION - assumed 'FONTSIZER_VERSION' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pub/skins/triad/fontsizer.php on line 19

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php:975) in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 1220
CCL - Alb - Hyrje - Introduction

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Alb

Parathėnie

Letra drejtuar Galatasve ėshtė njė libėr i rėndėsishėm. Siē ka shkruar kohėt e fundit komentuesi Richard Longenecker, ‘Gjatė historisė, letra e Galatasve ka qenė themeli pėr shumė forma tė doktrinės, deklarimit dhe praktikės sė krishterė. Edhe sot mbetet e vėrtetė tė thuash qė mėnyra se si i kuptojmė ēėshtjet dhe mėsimin e Galatasve pėrcakton nė masė tė madhe teologjinė qė pėrkrahim, mesazhin qė shpallim, dhe jetesėn qė praktikojmė.’1

Ndoshta pėr tė njėjtėn arsye, letra drejtuar Galatasve ėshtė njė pjesė e Shkrimit pėr tė cilėn kanė lindur shumė debate. Ajo ngre ēėshtje pėr tė cilat besimtarėt vazhdojnė tė diskutojnė edhe sot, si p.sh. rolin e ‘ligjit’ dhe punėn e Frymės sė Shenjtė tek besimtari. Nė kėtė komentim modest, jam pėrpjekur tė merrem haptazi dhe ndershmėrisht me polemika tė tilla si kėto, me qėllim qė edhe ata qė nuk bien dakord me interpretimet e mia mund tė pėrfitojnė nė njėfarė mėnyre kur tė lexojnė kėto faqe. Mbi tė gjitha, kam synuar ta interpretoj Palin nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė, duke i kuptuar pohimet e tij sipas kuptimit qė duket nė sipėrfaqe dhe duke kėrkuar vėrtetime nga letrat e tjera tė Palit kudo qė tė jetė e mundur.

Tema qėndrore e kėsaj letre ėshtė liria nė Krishtin, e cila ėshtė e drejta e trashėguar e ēdo besimtari. Nėpėrmjet besimit nė Krishtin, ai ėshtė ēliruar nga robėria dhe dėnimi i ligjit si dhe nga pushteti i mėkatit. Gjithashtu, besimtari ėshtė i lirė edhe tė gėzojė ēdo gjė qė Krishti ka blerė, tani dhe nė pėrjetėsi pėr popullin e tij me anė tė vdekjes dhe ringjalljes sė tij. Kjo liri na afrohet nga Fryma e Shenjtė nėpėrmjet rilindjes, bashkimit me Krishtin dhe birėsimit si bij tė Perėndisė.

Kėto janė doktrina tė lavdishme, por Pali nuk na lejon tė mendojmė pėr to vetėm si doktrina. Tek Galatasit ai shqyrton thellėsisht pėrmasat praktike tė punės sė Frymės. Me pėrjashtim, ndoshta tė Romakėve kapitulli 8, asnjė letėr tjetėr veē Galatasve nuk merret me Frymėn dhe besimtarin nė njė mėnyrė qė tė ta kėnaq shpirtin kaq shumė. Kėtė temė e kam theksuar nė mėnyrė tė veēantė sepse ajo priret tė lihet mėnjanė nė shumė parashtrime tė kėsaj letre.

Kapitujt e kėtij libri i kam bėrė tė shkurtėr, qė t’i jap kohė lexuesit pėr tė menduar mirė pėr njė pasazh para se tė vazhdojė me pasazhin e radhės. Kėshtu ata janė tė pėrshtatshėm pėr t’u pėrdorur si lexime ditore. Megjithatė, jam pėrpjekur ta bėj librin tė lexueshėm, kėshtu qė komentimi mund tė lexohet njėherazi edhe si njė libėr i zakonshėm.

Nė fund tė ēdo kapitulli gjenden shėnime, shumė prej tė cilave pėrmbajnė citime nga shkrimtarė tė tjerė qė kanė lidhje me temat e kapitujve. Nė kėto shėnime kam dhėnė autorin dhe shkurtimin e titullit tė librit tė tij, dhe lexuesi duhet t’i drejtohet bibliografisė nė fund pėr tė gjetur hollėsirat e ēdo citimi.

Dėshiroj tė falenderoj ata qė kanė lexuar dorėshkrimin para se tė botohej, si pėr kohėn dhe durimin e tyre ashtu dhe pėr sugjerimet e shumta ndihmuese qė m’i kanė ofruar. Sidoqoftė, rezultati mbetet dhe duhet tė mbetet pėrgjegjėsia ime!

Edgar Andrews Welwyn Qershor 1996

1. Ungjilli i Krishtit

Ju lutem lexoni Galatasit 1:1-5

Letra e Galatasve mund tė pėrmblidhet nė njė pyetje tė thjeshtė: ēfarė ėshtė ungjilli? Cili ėshtė ungjilli i vėrtetė, nė dallim nga ungjijtė e rremė ose (me fjalėt e vetė Palit) ungjijve tė shtrembėruar? Kėtu, nė pėrshėndetjen me tė cilėn hap letrėn, apostulli shfrytėzon nė fillim rastin pėr tė pėrmbledhur pėrmbajtjen e ungjillit (1:3-5).

Ngaqė Pali e kishte zakon t’i fillonte letrat e tij me njė pėrshėndetje, ėshtė e lehtė t’i nėnvlerėsosh kėto ‘pėrshėndetje’ thjesht si formalitete qė nuk kanė shumė lidhje me temėn kryesore tė secilės letėr. Ky ėshtė njė gabim i rėndė, sepse pėrshėndetja pėrmban shpesh, si nė formėn e farės, preokupimet mendore tė apostullit ndėrsa fillon t’i shkruajė njė kishe tė caktuar me nevojat e saj tė posaēme. Kjo vlen sidomos pėr Galatasit 1:1-5, siē do ta shohim.

Megjithatė, para se tė arrijmė tek pėrmbledhja e ungjillit sipas Palit, duhet tė vėmė re disa gjėra tė rėndėsishme nė dy vargjet e para tė kėtij kapitulli. Kėto vargje identifikojnė si shkrimtarin ashtu edhe marrėsit e letrės.

Kush ishte Pali? (1:1)

Prej kėsaj letre duket qė nevoja mė e madhe e lexuesve tė Palit ishte tė kuptonin natyrėn e vėrtetė tė ungjillit. Dhe meqenėse ky ungjill u ishte shpallur nga vetė apostulli, ishte gjithashtu e domosdoshme qė ata tė kuptonin se kush ishte ai, si dhe autoritetin nė bazė tė tė cilit fliste. Tė dyja kėto nevoja mund tė dallohen nė kėto vargje tė para. Kush ėshtė Pali? Ēfarė ėshtė ungjilli? Pėrshėndetja u drejtohet tė dyja pyetjeve.

Kėto pyetje janė po aq tė rėndėsishme sot sa ishin edhe nė shek. I. Edhe ne duhet ta dimė autoritetin nė bazė tė tė cilit Pali dhe autorėt e tjerė tė Dhiatės sė Re shkruan ato qė shkruan. Ne duhet ta dimė statusin e Shkrimit tė Dhiatės sė Re – nėse ėshtė thjesht pėrpjekja e njeriut pėr tė shpjeguar fenomenin e Jezusit tė Nazaretit apo ėshtė Fjala e Perėndisė, e cila nuk ndryshon as me kalimin e kohės.Njė Fjalė qė edhe pse e transmetuar pėrmes mendjeve njerėzore, nuk ėshtė ndotur apo errėsuar prej kėtij fakti – qė mesazhi i Perėndisė ėshtė pėr ēdo epokė, pėr vetėzbulimin e tij nė Krishtin.

Pali nuk ka dyshime pėr pėrgjigjen. Ai ishte njė apostull, njė i dėrguar, njė lajmėtar i veēantė me njė lajm tė veēantė.1 Prej kujt ishte dėrguar ai? Jo nga njerėzit, as me anė tė njeriut, por nėpėrmjet Jezu Krishtit dhe Perėndisė Atit , qė e ringjalli prej sė vdekurish (1:1). Ungjilli i Palit nuk filloi me njeriun, dhe ai nuk ėshtė urdhėruar nga njerėzit si apostujt e tjerė. Si ungjilli ashtu dhe caktimi i detyrės erdhėn prej Krishtit tė ringjallur, i cili e kishte takuar nė rrugėn e Damaskut, takim qė i kishte ndryshuar jetėn. Nė qoftė se ėshtė kėshtu, atėherė ne duhet t’i dėgjojmė ato qė ka pėr tė thėnė apostulli, sepse ajo qė shkruan ėshtė Fjala e Perėndisė, jo e njeriut, dhe po ta lėmė nė harresė jemi nė rrezik.

Kujt i ėshtė shkruar kjo letėr? (1:2)

Marrėsit ishin ‘kishat e Galatisė’ (1:2), qė ishin themeluar gjatė udhėtimit tė parė dhe/ose tė dytė misionar tė Palit nė atė vend qė e quajmė sot Azinė e Vogėl. Ka njė debat ende tė pazgjidhur nė lidhje me atė nėse ‘Galatia’ kėtu i referohet mbretėrisė sė lashtė veriore qė mban kėtė emėr, ku banonin kryesisht galezėt (ose Galate), apo provincės mė tė madhe romake qė pėrfshinte rajonet mė jugore tė Pontit, Frigjisė, Likaonisė dhe Pisidisė (Vep. 13:14-14:26; 16:6).

Ata qė pėrkrahin ‘teorinė pėr Galatinė e Veriut’ thonė se vetėm galezėt etnikė mund tė quhen vėrtet ‘galatas’, dhe qė disa hollėsi tė shėrbimit tė Palit midis tyre (si p.sh. Gal. 4:13) nuk pėrputhen me tregimin e Veprave pėr punėn e tij nė jug tė Azisė sė Vogėl. Nė qoftė se ata kanė tė drejtė, kjo letėr u ėshtė drejtuar kishave tė themeluara gjatė udhėtimit tė dytė misionar tė apostullit, kur Pali kishte kaluar nėpėr Frigji dhe nė krahinėn e Galatisė (Vep. 16:6), por qė nuk pėrmenden shprehimisht tek Veprat.

Nga ana tjetėr, nė qoftė se ‘Galatia’ kėtu i referohet provincės mė tė madhe romake qė mban kėtė emėr, atėherė kishat tė cilave u drejtohet kėtu, ishin ato qė janė themeluar gjatė udhėtimit tė parė misionar, duke pėrfshirė Antiokinė e Pisidisė, Ikonin, Listrėn dhe Derben. Pėrkrahėsit e kėsaj ‘teorie pėr Galatinė e Jugut’ vėnė nė dukje faktin qė Pali i gruponte shpesh kishat sipas provincave romake ku gjendeshin (pėr shembull, tek 1 Kor. 16:1, 15, 19, Galatia, Akaia dhe Azia ishin qė tė gjitha provinca romake). Madje, kishat e Galatisė sė Jugut ishin mė afėr burimit tė mėsimit tė rremė me tė cilin ai do tė merret nė letėr. Ky mėsim, siē e dimė nga Veprat dhe Galatasit, ishte pėrhapur nga Jeruzalemi nė Antiokinė e Sirisė, dhe ka shumė mundėsi tė ketė ardhur edhe tek kishat e Galatisė sė Jugut (Vep. 15:1,5; Gal. 2:11-13).

Ndoshta varianti i Galatisė sė Jugut ėshtė mė i besueshėm. Kjo do tė thotė qė letra i ėshtė drejtuar njė grupi kishash tė dallueshme, origjina e tė cilave pėrshkruhet tek Veprat, dhe jo kishave tė panjohura tė ndodhura nė veri.2

Ēfarė ėshtė ungjilli? (1:3-5)

Nė vargjet 3-5 Pali pėrshėndet lexuesit e tij. Por duke bėrė kėtė ai pėrmbledh gjithashtu edhe bazat e ungjillit. Fjala ‘ungjill’ do tė thotė thjesht ‘lajm i mirė’. Por ēfarė ėshtė ky lajm i mirė nė tė vėrtetė? Normalisht, fjala ‘ungjill’ nė Dhiatėn e Re pėrfshin shumė tema. Kur Pali predikoi ungjillin, ai predikoi pasuritė e papėrshkrueshme tė Krishtit (Efes. 3:8). Kėshtu ungjilli pėrfshin gjithēka qė Perėndia ka zbuluar lidhur me Birin e tij. Siē lexojmė tek Romakėt 1:1-4, apostulli ishte i veēuar pėr ungjillin e Perėndisė… LIDHUR ME BIRIN E TIJ… Jezu Krishti. Tek Galatasit, Pali e pėrdor fjalėn ‘ungjill’ pothuaj gjithmonė nė kėtė kuptim tė gjithanshėm.

Natyra dalluese e ungjillit tė Krishtit paraqitet edhe nė njė mėnyrė tjetėr nė kėtė letėr, duke iu referuar dy ‘besėlidhjeve’ pėr tė cilat Pali flet tek Galatasit 4. Besėlidhja e vjetėr ėshtė ligji i Moisiut, i dhėnė nė Malin Sinai, dhe ajo ngjiz pėr skllavėri (4:24). Nė dallim tė plotė me kėtė, ungjilli ėshtė besėlidhja e re, nėn tė cilėn Krishti na liroi (Gal. 4:26-5:1).

Kjo ėshtė e rėndėsishme qė ta marrim vesh nėse duam tė kuptojmė letrėn drejtuar Galatasve. Pyetja ‘Ēfarė ėshtė ungjilli?’ mund tė shprehet ndryshe: ‘Nėn cilėn besėlidhje gjenden besimtarėt nė Krishtin?’ Do tė shohim, ndėrsa vazhdojmė nėpėr letėr, qė Pali e identifikon ungjillin e Krishtit me besėlidhjen e re tė premtimit. Besėlidhja e vjetėr e veprave dhe besėlidhja e re janė si nata dhe dita.3 Ato janė krejt kundėrshtare ndaj njėra-tjetrės (shih 4:29). Ato nuk mund tė pėrzihen ose tė bashkohen nė njė ungjill ‘muzgu’. Por pikėrisht kjo gjė po tentohej prej atyre qė turbullonin kishat galatase. Atėherė si e pėrmbledh Pali kėtė besėlidhje tė re, ungjillin qė pėrfshin gjithēka? Kjo na tregohet nė vargjet 3-5.

Hiri (1:3)

Nė fillim, mesazhi i ungjillit flet pėr hir e paqe nga Perėndia , Ati dhe nga Zoti ynė Jezu Krisht (1:3). Nė ditėn e Palit, ‘hir!’ ka qenė njė pėrshėndetje e zakonshme. Por kur shton fjalėt nga Perėndia , Ati dhe nga Zoti ynė Jezu Krisht , Pali e shndėrron njė pėrshėndetje tė thjeshtė nė njė deklaratė tepėr tė rėndėsishme.4 ‘Hir’ do tė thotė dhuratė e Perėndisė. Ai nuk i referohet njė dhurate tė veēantė, (edhe pse ka njė fjalė tjetėr greke tė lidhur me kėtė qė do tė thotė ‘dhuratė’), mė shumė sesa gjithė kontekstit tė veprimeve midis Perėndisė dhe popullit tė tij (prej kėsaj del ideja e njė ‘besėlidhjeje’). Ju nė fakt, jeni tė shpėtuar me anė tė hirit, nėpėrmjet besimit, dhe kjo nuk vjen nga ju, por ėshtė dhurata e Perėndisė (Efes. 2:8). Kėshtu, shpėtimi dhe besimi nėpėrmjet , tė cilit fitohet shpėtimi, janė njėsoj dhurata tė Perėndisė, jo nga vepra, qė tė mos mburret askush. Ne nė fakt jemi vepra e tij… (Efes. 2:9-10).

Kjo ėshtė diēka qė Galatasit ishin treguar tė ngathėt pėr ta kuptuar, dhe shumė njerėz sot janė si ata. Shpėtimi vjen nga hiri, jo nga veprat , as nga veprat fetare, as nga ndonjė i ashtuquajtur ‘besim’ qė rri si ndonjė gjigant qė fle nė natyrėn e njeriut dhe mund tė zgjohet nga ushtrimi i vullnetit tė njeriut. Njė ‘besim’ i tillė ėshtė njė vepėr njerėzore ashtu si dhe veprat e mirėsisė dhe sjellja e moralshme. Jo, shpėtimi ėshtė tėrėsisht vepra e hirit tė Perėndisė, dhuratė e Perėndisė. Njeriu nuk kontribuon asgjė, sepse edhe besimi nė Krishtin qė ai duhet ta ushtrojė i jepet nga Perėndia. Po pendimi? Edhe kjo ėshtė njė dhuratė prej Perėndisė. Perėndia e lartėsoi [Krishtin] me tė djathtėn e vet dhe e bėri princ dhe shpėtimtar pėr t’i dhėnė Izraelit pendimin dhe faljen e mėkateve (Vep. 5:31).

Paqja (1:3)

Ndėrsa hiri ėshtė shkaku i shpėtimit, paqe nga Perėndia (1:3) ėshtė pasoja e tij. ‘Paqe!’ , ishte pėrshėndetja e zakonshme hebraike, por edhe njė herė njė pėrshėndetje e rėndomtė transformohet duke i shtuar fjalėt, nga Perėndia.

Krishti ka bėrė paqen me anė tė gjakut tė kryqit tė tij (Kol. 1:20), kėshtu qė, tė shfajėsuar, pra, me anė tė besimit, kemi paqe me Perėndinė nėpėrmjet Jezu Krishtit, Zotit tonė (Rom. 5:1). Kjo paqe nuk ėshtė thjesht njė ‘armėpushim’, por mė mirė ėshtė njė pėrvojė e vazhdueshme pėr besimtarin (Fil. 4:6-7). Nė dallim me kėtė, ata qė kėrkojnė tė shpallen tė drejtė me anė tė pėrpjekjeve tė natyrės njerėzore, ēfarėdo qofshin kėto pėrpjekje, kurrė nuk mund tė njohin paqe. Pse? Sepse nuk dinė tė ēlodhen nė Krishtin. Ata duhet tė mundohen gjithmonė pėr tė fituar ‘siguri’, gjithmonė po e rivleftėsojnė pėrvojėn e tyre fetare, gjithmonė po e ‘kullojnė’ bindjen e tyre. Kurse ai qė ēlodhet nė Krishtin ka hyrė nė prehjen e tij dhe ka pushuar edhe ai vetė nga veprat e tij, ashtu si Perėndia nga tė tijat (Heb. 4:10).

Natyrisht, ka vend edhe pėr sigurinė, pėr pėrvojėn e drejtpėrdrejtė tė Perėndisė, pėr bindjen ndaj Fjalės sė tij, por shpėtimi ynė nuk mbėshtetet nė gjėra tė tilla. Ai mbėshtetet tėrėsisht dhe pa pėrzierje nė veprėn e pėrsosur tė Krishtit pėr hirin tonė. Ai mbėshtetet nė mjaftueshmėrinė e hirit tė Perėndisė nė tė, dhe paqja jonė nuk ka asnjė themel tjetėr.

Jezu Krishti (1:3)

Gjėja e tretė qė Pali na tregon pėr ungjillin ėshtė fakti qė ai ka tė bėjė me Jezu Krishtin, qė e dha veten e tij pėr mėkatet tona (1:3-4). Ai ka tė bėjė me Krishtin, sepse ėshtė ‘ungjilli i Krishtit’. Duket e ēuditshme qė Pali duhet ta theksojė kėtė qė, sigurisht, duket qartė. A do tė mendonte dikush se ungjilli i krishterė mund tė ketė ndonjė qendėr tjetėr veē Krishtit vetė? Mirė, jo nė teori, por nė praktikė shumė prej nesh anashkalojnė atė qė duket qartė. Mė vonė nė kapitullin I do tė shohim qė Pali u thirr tė predikonte Krishtin! Por sot, si atėherė, njerėzit predikojnė shumė gjėra nė emėr tė ungjillit, tė cilat nuk e kanė qendrėn tek Krishti. Ata predikojnė etikėn e krishterė, historinė e kishės, sistemet e doktrinės, eklesiologjinė (studimin e kishės), pėrvojėn fetare, eshatologjinė (studimin e gjėrave tė fundit tė botės) - po, madje edhe Biblėn, pa predikuar Krishtin. Ungjilli i Palit ishte i pėrqėndruar tek Krishti, ai nuk njihte asnjė ungjill tjetėr. Qėllimi i vėrtetė i ungjillit ėshtė pėrgatitja e njė nuseje pėr Krishtin (Efes. 5:26-27; Zbu. 21:2). Kisha ėshtė trupi i tij, plotėsia e atij qė mbush ēdo gjė nė tė gjithė (Efes. 1:23). Si mund tė jetė ungjilli diēka tjetėr veē ‘ungjillit tė Perėndisė… lidhur me Birin e tij… Jezu Krishtin , Zotin tonė’? (Rom. 1:1-4)

Krishti e dha veten e tij pėr mėkatet tona (1:4)

Krishti qė predikoi Pali ishte gjithashtu edhe njė Krisht i kryqėzuar. Ai u shkroi korintasve, e vendosa qė tė mos di gjė tjetėr ndėr ju, veē Jezu Krishtit dhe atė tė kryqėzuar (1 Kor. 2:2). Kėtu tek Galatasit, ai i referohet ‘ofendimit tė kryqit’ (5:11) dhe ‘lavdisė sė tij… nė kryq’ (6:14). Pėrse insiston Pali ta theksojė njė gjė tė tillė?

Insistimi i tij nuk ėshtė sentimental,por ėshtė thelbi i ungjillit tė vėrtetė , qė Krishti e dha veten e tij pėr mėkatet tona (1:4).Po tė jetė se Krishti ka vdekur pėr mėkatet tona, atėherė atyre mėkateve nuk u duhet asnjė shlyerje shtesė, qoftė kjo e ndryshuar apo e ripėrsėritur. Me njė ofertė tė vetme, ai i bėri tė pėrsosur pėr gjithnjė ata qė shenjtėrohen (Heb. 10:14).

Ky theksim pėr punėn e pėrsosur, tė mbaruar dhe tė papėrsėritshme tė Krishtit qė pastron mėkatet e popullit tė tij dallon ungjillin nga tė gjitha imitimet. Hyri njė herė e pėrgjithmonė nė shenjtėrore… me gjakun e vet, dhe fitoi njė shpėtim tė amshuar… ai ėshtė ndėrmjetėsi i Besėlidhjes sė re qė, me anė tė vdekjes… tė thirrurit tė marrin premtimin e trashėgimisė sė amshuar (Heb. 9:12-15). Krishti nuk vdiq thjesht pėr ta bėrė tė mundur shpėtimin. Ai vdiq pėr tė fituar shpengimin e pėrjetshėm pėr ata tė cilėt ai do t’i thėrriste ndaj vetes, nė kohėn e caktuar, nėpėrmjet ungjillit qė i predikohet ēdo krijese.

Natyrisht, kjo ofendon krenarinė e njeriut. Ajo shkatėrron idenė se njeriu mund ose duhet t’i japė ndonjė kontribut, sado tė vogėl, shpėtimit tė tij. Nė profesionin e marketingut, tregohet historia pėr njė reklamim tė pasuksesshėm tė njė produkti. Produkti nė fjalė ishte njė pėrzierje pėr tė bėrė tortat, e cila me gjithė cilėsinė e saj tė mirė dhe ēmimin e saj konkurrues, nuk arriti tė shitej shumė. Atėherė dikujt prej grupit tė marketingut i lindi njė ide. Prodhuesi u bind tė shtypte me gėrma tė mėdha nė paketim shpjegimin, ‘Shtoji njė vezė!’ Shitjet u rritėn menjėherė. Cili ishte sekreti? Vėre zonjėn e shtėpisė nė vendin e kontrollit. Jepi diēka pėr tė bėrė; lėre tė japė ndonjė kontribut pėr produktin pėrfundimtar, sepse kėshtu i pėlqen natyrės njerėzore.

Ky shembull i vogėl ilustron njė realitet tė thellė.Natyra njerėzore ėshtė krenare pėr arritjet dhe kontributet e saj.Por ajo qė pranohet, madje rekomandohet, nė jetėn e pėrditshme, nuk pranohet kur vjen fjala pėr shpėtimin. Njeriut nuk i lihet asgjė pėr tė bėrė, qė asnjė mish tė mos mburret pėrpara tij (1 Kor. 1:29). Shpėtimi vjen prej hirit, jo nga vepra, qė tė mos mburret askush (Efes. 2:9).

Shpengimi (1:4)

Elementi i pestė i ungjillit tė vėrtetė qė pėrkufizohet kėtu ėshtė shpengimi.5 Krishti e dha veten e tij pėr mėkatet tona, pėr tė na shpėtuar nga kjo kohė e mbrapshtė (1:4). Njė ide e ngjashme me kėtė shprehet tek Kolosianėt 1:13: Ai na nxorri nga pushteti i errėsirės dhe na ēoi nė mbretėrinė e Birit tė tij tė dashur.

Vdekja dhe ringjallja e Krishtit bėjnė mė shumė se sa thjesht shlyerjen e mėkateve. Ato shpengojnė (riblejnė) tė zgjedhurit e tij nga gjendja e tyre e humbur dhe transformojnė statusin e tyre. Nė ditėn e Palit, njė skllav, qė nuk kishte tė drejta dhe ishte plotėsisht i robėruar ndaj zotėrisė sė tij, mund tė shpengohej po tė paguhej njė ēmim i pėrshtatshėm, dhe mund tė lirohej. Statusi i tij u transformua. Dikur kishte qenė skllav, tani u bė i lirė. Kėshtu Krishti e ka paguar ēmimin e shpengimit tonė: jo me anė gjėrash qė prishen, si argjendi ose ari, jeni shpenguar… me anė tė gjakut tė ēmuar tė Krishtit (1 Pj. 1:18). Duke qenė se ēmimi i shpengimit ėshtė paguar, lirohen medoemos ata pėr tė cilėt u pagua – lirohen nga kjo kohė e mbrapshtė, nga pushteti i errėsirės, dhe vendosen nėn njė pushtet tė ri, nėn pushtetin mbretėror tė Krishtit.

Nė pjesėn e tretė tė kėtij libri do tė shohim shumė qartė se ē’do tė thotė tė jetosh si i shpenguar nga pushteti i errėsirės. Pali shkruan pėr lirinė, me tė cilėn Krishti na liroi (5:1), dhe zgjatet pėr punėn ēliruese tė Frymės sė Shenjtė tek besimtari, i cili na liron qė t’i shėrbejmė drejtėsisė nė vend tė mėkatit. Ashtu si ėshtė i shenjtė ai qė ju thirri, tė jini edhe ju tė shenjtė nė gjithė sjelljen tuaj, na nxit Pjetri (1 Pj. 1:14-19).

Vullneti i Perėndisė (1:4)

Ana e gjashtė e ungjillit tė Palit ėshtė qė shpėtimi ynė bėhet sipas vullnetit tė Perėndisė, Atit tonė (1:4). Ne shpesh e shprehim kėtė tė vėrtetė duke thėnė qė Perėndia ėshtė sovran nė shpėtimin e mėkatarėve. Kjo ide zgjerohet tek Efesianėt 1:11: Nė tė [Krishtin] edhe kemi qenė zgjedhur pėr njė trashėgimi, duke qenė tė paracaktuar sipas vendimit tė atij qė vepron tė gjitha sipas kėshillės sė vullnetit tė tij.

Nė kėshillėn e tij tė pėrjetshme, Perėndia pėrcaktoi nė fillim tė shpengonte njė popull pėr veten e tij. Ai i ‘paracaktoi’; d.m.th., ai paracaktoi destinacionin e tyre. Nėse unė hipi nė njė tren nė Londėr dhe udhėtoj nė Edinburg, destinacioni im ėshtė caktuar shumė mė parė se tė arrij, sepse Edinburgu ishte gjithmonė pikėmbėrritja e synuar. Kėshtu, Pali u shpjegon Efesianėve, Perėndia na zgjodhi nė tė pėrpara se tė themelohej bota… duke na paracaktuar qė tė birėsohemi nė veten e tij me anė tė Jezu Krishtit, sipas pėlqimit tė vullnetit tė vet (Efes. 1:4-5). Cili ėshtė destinacioni ynė? Pėrgjigjen na e jep Romakėt 8:29: ata qė ai i ka njohur qė mė parė, edhe i ka paracaktuar qė tė jenė tė ngjashėm me shėmbėlltyrėn e Birit tė tij, kėshtu qė ai tė jetė i parėlinduri nė mes tė shumė vėllezėrve. Ta themi thjesht, destinacioni ynė ėshtė tė jemi tė ngjashėm me Krishtin.

E gjithė kjo ėshtė nė pėrputhje me qėllimin e pėrjetshėm tė Perėndisė. Ai nuk i ofron shpėtim njerėzimit nė mėnyrė fakultative. Plotėsimi i qėllimit tė tij nuk mund t’i lihet tekės sė njeriut nėse e pranon apo e refuzon shpėtimin. Kthimi i mėkatarit tek Krishti ėshtė njė punė sovrane e Perėndisė (ndonėse pranohet me vullnet tė plotė nga mėkatari i ndriēuar). Vetėm kėshtu Perėndia mund tė siguronte kryerjen e qėllimit tė tij.

Pėr lavdinė e Perėndisė (1:5)

Elementi i shtatė dhe i fundit i ungjillit tė predikuar nga Pali ėshtė lavdia e Perėndisė: i cili pastė lavdi nė shekuj tė shekujve. Amen (1:5). I gjithė procesi i shpengimit ka vetėm njė synim: lavdėrimin e Perėndisė. Kemi qenė zgjedhur pėr njė trashėgimi… qė ne tė jemi pėr lėvdim tė lavdisė sė tij, ne qė shpresuam qysh mė parė nė Krishtin (Efes. 1:11-12). A jemi paracaktuar dhe birėsuar sipas pėlqimit tė mirė tė vullnetit tė tij? Atėherė kjo ėshtė bėrė pėr lėvdim tė lavdisė sė hirit tė tij, me tė cilin na bėri tė pėlqyer nė tė dashurin Birin e tij [Krishtit] (Efes. 1:5-6).

Pra, kėtu ėshtė njė tjetėr shenjė dalluese e ungjillit tė vėrtetė. Ai ia sjell tė gjithė lavdinė Perėndisė, dhe nuk ia sjell aspak njeriut. Nuk e shohim asgjėkundi kėtu atė ‘ungjill’ tė pėrqėndruar tek njeriu qė lartėsohet kaq shpesh sot. Kėtu nuk jepet asgjė nė lidhje me premtimet e shėndetit dhe tė pasurisė, tė rehatisė dhe tė kushteve tė lehta, si joshje pėr ne qė ta ndjekim Krishtin. Jo, ungjilli i mirėfilltė lartėson Krishtin, dhe jo veten tonė. Ne shihemi ashtu si jemi, pra si mėkatarė tė mjerė qė nuk meritojmė asgjė, nėn zemėrimin e drejtė tė Perėndisė, tė pafuqishėm dhe tė pashpresė. Perėndia lartėsohet si njė Zot i hirshėm, i mėshirshėm dhe sovran, i cili i arrin qėllimet e tij tė pėrjetshme me gjithė rebelimin e njeriut dhe kundėrshtimin e Satanit. Do tė kem mėshirė pėr atė qė tė kem mėshirė, dhe do tė kem dhembshuri pėr atė qė do tė kem dhembshuri, i tha Perėndia Moisiut (cituar nė Rom. 9:15). Nuk ka asgjė pėr t’u habitur qė banorėt e qiellit bien pėrmbys pėrpara atij qė rri mbi fron dhe adhurojnė atė… dhe i hedhin kurorat e tyre pėrpara fronit, duke thėnė: “Ti je i denjė, o Zot, tė marrėsh lavdinė, nderimin dhe fuqinė, sepse ti i krijove tė gjitha gjėrat, dhe nėpėrmjet vullnetit tėnd ekzistojnė dhe u krijuan” (Zbu. 4:10-11).

Pėrmbledhje

Ne jemi zgjatur disi duke shqyrtuar pėrshėndetjen e Palit sepse kjo na ndihmon tė kuptojmė pėrmbajtjen e ungjillit tė vėrtetė.6 Rėndėsia e madhe e kėsaj do tė dalė pas pak. Kemi pėrshkruar shtatė elemente qė e dallojnė ungjillin e vėrtetė, besėlidhjen e re, nga imitimet. Ungjilli i mirėfilltė pėrfshin:

	Hirin e lirė tė Perėndisė si shkak i shpėtimit;
	Paqen me Perėndinė si pasojė e shpėtimit;
	Krishtin si thelbin e shpėtimit;
	Vdekjen dhe ringjalljen e Krishtit si mjet i shpėtimit;
	Shpengimin si shenjė dalluese e shpėtimit;
	Vullnetin e Perėndisė si burim i shpėtimit; 
	Lavdinė e Perėndisė si qėllim i shpėtimit.

Shėnime

1. ‘Fjala apostull, nė kuptimin e saj fillestar, do tė thotė thjesht njė i dėrguar; dhe nė mėnyrė fetare ajo pėrdoret nė kuptimin e dikujt qė dėrgohet nė mėnyrė tė jashtėzakonshme pėr tė predikuar ungjillin’ (Poole, Komentim, f. 640).

2. Hendriksen, Galatasit dhe Efesianėt, f. 4-14.

3. Duke dalluar tė dyja besėlidhjet, Brown shpjegon: ‘Njėra besėlidhje ose kushtetutė ėshtė ajo e Malit Sinai; ajo ėshtė rendi nėn tė cilin u vendosėn judenjtė nė Malin Sinai qė t’i mbante njė popull tė veēuar, dhe quhet zakonisht ‘ligji’. Ajo kushtetutė… lind fėmijė skllevėr. Fėmijėt e njė kushtetute ose tė njė besėlidhjeje janė njerėzit qė ndodhen nėn tė, dhe karakteret e tė cilėve formohen nga ajo kushtetutė. Fėmijėt e ‘ligjit’ ishin izraelitėt nė pėrgjithėsi dhe johebrenjtė qė i nėnshtroheshin atij. Ai u krijua sipas njė parimi prej skllavi, ‘bėj dhe jeto’; dhe atje ku njerėzit influencoheshin vetėm prej tij, ata duhet tė kenė patur karakter prej skllavi dhe jo prej biri’ (Brown, Parashtrim i Galatasve, f. 100).

4. ‘Pali njė apostull (jo njė mashtrues)… hiri qoftė me ju. Kėto dy shprehje, “apostull” dhe “hir” ishin fjalė tė ngarkuara me domethėnie nė atė situatė, dhe po t’i kuptojmė si duhet, ne kemi kuptuar dy temat kryesore tė Letrės sė Galatasve.’ ‘Ndonėse “hir” dhe “paqe” janė fjalė tė zakonshme, ato janė plot kuptim teologjik. Nė fakt, ato pėrmbledhin ungjillin e shpėtimit qė predikoi Pali (Stott, Mesazhi i Galatasve, f. 12, 16).

5. Folja ‘shpėtoj… pėrmbledh temėn kryesore tė letrės… Ungjilli ėshtė njė shpėtim… njė ēlirim nga njė gjendje robėrie’ (Lightfoot, Galatasit, f. 73).

6. ‘Nė fakt ajo qė ka bėrė apostulli nė kėto vargje tė para tė Letrės ėshtė tė ndjekė tri etapat e veprimit hyjnor pėr shpėtimin e njeriut. Etapa I ėshtė vdekja e Krishtit pėr mėkatet tona , pėr tė na shpėtuar nga kjo kohė e mbrapshtė. Etapa II ėshtė caktimi i Palit si apostull qė tė dėshmojė pėr Krishtin , i cili vdiq dhe u ringjall. Etapa III ėshtė dhurata pėr ne qė besojmė nė hirin dhe paqen qė Krishti fitoi dhe pėr tė cilat Pali dėshmoi’ (Stott, Mesazhi i Galatasve, f. 19).

Kapitull 2............

Return to Hyrje - Introduction


Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457

Deprecated: Function create_function() is deprecated in /homepages/39/d252297167/htdocs/ccl/pmwiki/pmwiki.php on line 457
Fun Stuff & Recent Changes

The Center for Christian Leadership exists to serve the evangelical church of Albania. Have you used our library? Have you attended a conference recently? Have you read a book we've published? Do you know a leader who could benefit from some training? Have you made use of the information on our web-page? (Oh, that's what you're doing now!) In all these ways and many others we are here to serve you!

Font Options